در رابطه با واکنش منفی علیه هوش مصنوعی ، در هفتههای اخیر، اصطلاحی توهینآمیز علیه رباتها و هوش مصنوعی در فضای آنلاین ظهور کرده است که نشاندهنده افزایش اضطراب اجتماعی نسبت به فناوریهای پیشرفته و توانمندتر است.
«کلانکر» – واژهای که ریشهاش به یک بازی ویدئویی «جنگ ستارگان» برمیگردد – در هفتههای اخیر به عنوان اصطلاح محبوب اینترنت برای هر نوع فناوری که قصد جایگزینی انسانها را دارد، ظهور کرده است.
واکنش منفی علیه هوش مصنوعی در اماکن عمومی
در تیکتاک، مردم با این اصطلاح به رباتها در فروشگاهها و پیادهروها توهین میکنند. به دنبال واکنش منفی علیه هوش مصنوعی جستجوها برای این واژه به شدت افزایش یافته است. در توییتر نیز سناتور روبن گالگو، از آریزونا، هفته گذشته از این اصطلاح برای تبلیغ یک لایحه جدید استفاده کرد.
او در پستی نوشت: «از اینکه مجبورید ۱۰ بار “نماینده” را در تلفن فریاد بزنید تا با یک انسان صحبت کنید، خسته شدهاید؟ لایحه جدید من تضمین میکند که مجبور نباشید با یک “کلانکر” حرف بزنید، مگر اینکه خودتان بخواهید.»
کلانکر (Clanker) در اصل به رباتهای مکانیکی قدیمی با صدای تقتق اشاره دارد، اما حالا به عنوان اصطلاحی تحقیرآمیز برای فناوریهای جایگزین انسان به کار میرود.
لایحه سناتور گالگو نیز نشاندهنده واکنش قانونگذاران به نارضایتی عمومی از سیستمهای خودکار و تمایل به حفظ ارتباط انسانی در خدمات است.
در یکی از ویدیوهای تیکتاک که بیش از ۶ میلیون بازدید داشته، یک ربات تحویل چهارچرخ کوچک با این واژه مورد توهین قرار میگیرد.
نیک، دانشجوی ۱۹ ساله و سازنده محتوای تازهکار در میامی بیچ که این ویدیو را منتشر کرده، با دیدن ربات میگوید:
“حتی دیدنش هم من را بیمار میکنه… این… کلانکر!”
اصطلاحات توهینآمیز معمولاً به کلمات یا عباراتی گفته میشود که با هدف تحقیر افراد بر اساس عضویتشان در یک گروه خاص (مانند نژاد یا مذهب) به کار میروند و از حد بیادبی فراتر رفته به نفرت پراکنی آشکار تبدیل میشوند. این عبارات تقریباً همیشه علیه انسانها استفاده میشوند.
به نظر میرسد واژه “کلانکر” از اوایل ژوئن به لغتنامه اینترنت راه یافته است. دادههای گوگل ترندز افزایش ناگهانی جستجو برای این اصطلاح را نشان میدهد. وبسایت KnowYourMeme.com (که به مستندسازی عجایب اینترنت میپردازد) ریشه این اصطلاح را به دهه ۲۰۱۰ و جامعه هواداران جنگ ستارگان نسبت میدهد، جایی که از آن برای اشاره به رباتهای جنگی در سریالها و فیلمهای این فرنچایز استفاده میشد.
پیشبینی داستانهای علمی-تخیلی:
آثار دیگر این ژانر نیز ظهور چنین اصطلاحاتی برای ماشینها را پیشبینی کرده بودند، از جمله فیلم بلید رانر که در آن از عبارت “skinjob” (تحقیر برای رباتهای انساننمای فوق پیشرفته) استفاده میشد.
این اصطلاحات نشاندهنده ترس تاریخی بشر از جایگزینی توسط فناوری (موضوعی که از افسانه گولم تا هوش مصنوعی مدرن ادامه دارد) هستند.
جایگاه فناوری با توهین کردن به آن
اما یک نکته مهم وجود دارد. با استفاده از این اصطلاح توهینآمیز به شیوهای که معمولاً در مورد انسانها به کار میرود، مردم در واقع با واکنش منفی علیه هوش مصنوعی به فناوری جایگاه بالاتری میدهند. این نشان میدهد که مردم همزمان هم میخواهند ماشینها را تحقیر کنند و هم به نوعی پیشرفت و نفوذ روزافزون آنها را در جامعه به رسمیت میشناسند.
آدام آلکسیک، زبانشناس و سازنده محتوایی که روی تأثیر اینترنت بر زبان تمرکز دارد، میگوید اولین بار چند هفته پیش متوجه ظهور واژه «کلانکر» شد. به گفته او، استفاده از این اصطلاح شبیه به توهینهای نژادی کلاسیک است و به نظر میرسد از یک «نیاز فرهنگی» ناشی میشود که ریشه در نگرانی فزاینده مردم از جهتگیری فناوریهای پیشرفته دارد.
آلکسیک میگوید:
«کاری که ما میکنیم، انسانوارهسازی و شخصیتپردازی و سادهسازی مفهوم هوش مصنوعی است. ما آن را به یک تشبیه انسانی تقلیل میدهیم و ناخودآگاه به همان کلیشههایی دامن میزنیم که قبلاً در برخورد با گروههای به حاشیهراندهشده جامعه استفاده میشد.»
استفاده از واژه کلانکر
استفاده از واژه “کلانکر” در حال افزایش است، چرا که مردم بیشتر از همیشه در زندگی روزمره خود با رباتها و هوش مصنوعی مواجه میشوند – روندی که انتظار میرود در سالهای آینده نیز ادامه یابد. گسترش خودروهای بدون راننده ویمو (Waymo) در شهرهای آمریکا با برخوردها و خراشهای انسانی همراه بوده است. رباتهای تحویل غذا نیز به تصویری عادی در پیادهروها تبدیل شدهاند. در دنیای مجازی، شرکتهای امنیت سایبری هشدار میدهند که سهم رباتها از ترافیک اینترنت در حال افزایش است – از جمله این واقعیت که از هر پنج حساب کاربری در شبکههای اجتماعی، یکی ممکن است ربات باشد.
این واکنش ضد ماشینی و واکنش منفی علیه هوش مصنوعی مدتهاست که در حال جوشش بوده و اکنون به سطح جامعه رسیده است. گزارش جهانی گروه تحقیقاتی گارتنر نشان میدهد که 64٪ از مشتریان ترجیح میدهند شرکتها از هوش مصنوعی برای خدمات مشتری استفاده نکنند – و 53٪ دیگر اعلام کردهاند که در صورت اطلاع از استفاده یک شرکت از هوش مصنوعی، ممکن است به رقیب آن شرکت روی آورند. مردم نگران از دست دادن شغل خود به دست هوش مصنوعی هستند، هرچند شواهد واقعی از بیکاری ناشی از هوش مصنوعی نسبتاً محدود است.
نگرانی مردم از هوش مصنوعی
این واکنشها نشاندهنده تنشی عمیقتر در جامعه است:
1. ترس از جایگزینی: با وجود نبود آمار قابل توجهی از بیکاری ناشی از هوش مصنوعی، نگرانی عمومی در حال افزایش است
2. مقاومت در برابر تغییر: مردم راحتی تعامل انسانی را به سیستمهای خودکار ترجیح میدهند
3. بیاعتمادی فزاینده: افزایش حضور رباتها در فضاهای عمومی و مجازی باعث ایجاد حس ازدسترفتن کنترل شده است
این پدیده تنها محدود به اصطلاحات توهینآمیز نیست، بلکه در ترجیحات مصرفکنندگان و رفتارهای بازار نیز خود را نشان میدهد. شرکتها باید این نشانههای اجتماعی را جدی بگیرند، چرا که ممکن است نشانهای از یک تغییر فرهنگی بزرگتر در رابطه انسان با فناوری باشد.
تحقیر هوش مصنوعی
واژه «کلانکر» اولین اصطلاح تحقیرآمیز مربوط به هوش مصنوعی نیست که در اینترنت گسترش یافته است. سال گذشته اصطلاح «سلاپ» (slop) به عنوان واژهای کلی برای محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی که کیفیت پایینی دارد یا به وضوح ساختگی است، وارد گفتمان اینترنتی شد و به سرعت رواج یافت. از دیگر اصطلاحات ضد هوش مصنوعی میتوان به «پوست حلبی» (tin skin) و «توستر» (toaster) اشاره کرد که ریشه آن به سریال علمی-تخیلی «بَتِلستار گالاکتیکا» بازمیگردد.
در واکنش منفی علیه هوش مصنوعی برخی نیز اشاره کردهاند که استقبال گسترده از واژه «کلانکر» بیشتر به این دلیل است که مردم فرصتی برای پرتاب کردن یک اصطلاح تحقیرآمیز پیدا کردهاند، نه اینکه نگرانی عمیقی درباره فناوری داشته باشند. این پدیده نشان میدهد که چگونه زبان میتواند به سرعت تکامل یابد و بازتابی از اضطرابهای جمعی باشد، حتی وقتی که این اضطرابها کاملاً جدی گرفته نشوند.
در نهایت، ظهور این اصطلاحات نشاندهنده یک مبارزه فرهنگی گستردهتر است: جامعه در حال تلاش برای تعریف مرزهای جدیدی در عصر فناوریهای پیشرفته است، جایی که ترس از جایگزینی با کنجکاوی درباره آینده در هم آمیخته است. این تنش زبانی تنها آغاز یک گفتگوی عمیقتر درباره جایگاه هوش مصنوعی در زندگی انسانهاست.