مقدمه: عصر جدید رقابتهای فناورانه
رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین برای دستیابی به هوش مصنوعی عمومی (Artificial General Intelligence – AGI) به مرحله جدید و حساسی وارد شده است. AGI به سیستمهایی اشاره دارد که میتوانند همه وظایف شناختی انسان را با کارایی برابر یا بهتر انجام دهند. این تکنولوژی میتواند تحولات بنیادین در اقتصاد، امنیت و توازن قدرت جهانی ایجاد کند.
***با انواع هوش مصنوعی آشنا شوید***
هوش مصنوعی دیگر فقط مسابقهای بین گروهی از شرکتهای فناوری آمریکایی با ارزش بیش از حد و میلیاردرهای ثروتمند نیست.
هنوز هم همینطور است، اما اکنون بخشی از رقابت بزرگ بین ایالات متحده و چین نیز هست.
این بدان معناست که کمتر در مورد سود و بازگشت سرمایه، و بیشتر در مورد ژئوپلیتیک – قدرت ملی، امنیت و دفاع – است.
همچنین به این معنی است که گذار قریبالوقوع از هوش مصنوعی به هوش عمومی مصنوعی – جایی که ماشینها از نظر تئوری از هوش انسانی پیشی میگیرند – مطرح خواهد شد و برای جهان بسیار مهمتر خواهد بود.
این رویداد به اندازه کشف شکافت هستهای در سال ۱۹۳۸ که منجر به توسعه سلاحهای هستهای و اولین آزمایش بمب اتم ایالات متحده در ژوئیه ۱۹۴۵ شد، و یک ماه بعد با تخریب هیروشیما و ناگازاکی و سپس چهار سال بعد با اولین آزمایش اتحاد جماهیر شوروی و به دنبال آن ۳۰ سال جنگ سرد، اهمیت خواهد داشت.
اکنون تغییر سریعتر است…
در رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین مشخص نیست کدام یک از ایالات متحده یا چین زودتر به هوش مصنوعی عمومی (AGI) دست پیدا خواهد کرد، اما بازنده چهار سال عقب نخواهد ماند و مانند شوروی به جاسوسی کند قبل از اینترنت متکی نخواهد بود.
اما به نظر میرسد که ایالات متحده در حال جبران عقبماندگی است: هفته گذشته شرکت Unitree Robotics چین فروش یک ربات انساننما با هوش مصنوعی، شامل تشخیص صدا و تصویر، را تنها با قیمت ۵۹۰۰ دلار آمریکا آغاز کرد، اولین ربات از سری رباتهای هوش مصنوعی با قیمت مناسب که انتظار میرود هم برای خانه و هم برای محل کار عرضه شود (به نظر نمیرسد این یکی هنوز بتواند ظرفها را بشوید، اما زیاد طول نخواهد کشید).
دونالد ترامپ، اخیراً «روز اقدام هوش مصنوعی» را آغاز کرد. طرحی که او ارائه داد با این کلمات آغاز شد: «ایالات متحده در حال رقابت برای دستیابی به سلطه جهانی در هوش مصنوعی (AI) است.»
توجه: سلطه، نه رهبری، و نه شرکتهای آمریکایی، بلکه «ایالات متحده».
جمله بعدی: «هر کسی که بزرگترین اکوسیستم هوش مصنوعی را داشته باشد، استانداردهای جهانی هوش مصنوعی را تعیین خواهد کرد و از مزایای اقتصادی و نظامی گستردهای بهرهمند خواهد شد.»
توجه: «نظامی». بله، هوش مصنوعی عمومی، همانطور که سلاحهای هستهای ۸۰ سال پیش این کار را کردند، جنگ را متحول خواهد کرد.
این اولین طرح بزرگ هوش مصنوعی نیست
دولت چین دقیقاً هشت سال پیش ایدهای مشابه ترامپ داشت.
طرح هوش مصنوعی آن در 20 ژوئیه 2017 با این هدف منتشر شد: “تا سال 2030، نظریهها، فناوریها و کاربردهای هوش مصنوعی چین باید به سطوح پیشرو در جهان برسند و چین را به مرکز اصلی نوآوری هوش مصنوعی در جهان تبدیل کنند.”
در همین حال، در ایالات متحده، شرکتی به نام انویدیا به تازگی کشف کرده بود که تراشههایی که برای بازیهای ویدیویی میسازد، میتوانند به خوبی برای هوش مصنوعی نیز کار کنند.
در ژوئیه ۲۰۱۷، همزمان با رونمایی دولت چین از استراتژی هوش مصنوعی خود، انویدیا و معادل چینی گوگل، بایدو، از همکاریای خبر دادند که در آن بایدو از تراشههای انویدیا برای هوش مصنوعی استفاده میکرد و این شرکت آمریکایی به بازار چین دسترسی پیدا میکرد.
در آن روز در سال ۲۰۱۷، انویدیا ۱۰۰ میلیارد دلار آمریکا (۱۵۲ میلیارد دلار) ارزش داشت؛ امروز ارزش آن ۴.۲ تریلیون دلار است و پس از سه سال هیجان که منجر به افزایش ۱۴ برابری قیمت سهام آن شده است، باارزشترین شرکت جهان است.
به نظر نمیرسد همکاری انویدیا و بایدو رسماً خاتمه یافته باشد، اما چند سال پیش، تقریباً همزمان با راهاندازی ChatGPT توسط سازمان غیرانتفاعی آمریکایی OpenAI، به پایان رسید و دوره بعدی هوش مصنوعی را آغاز کرد.
پس از آن، دولت ایالات متحده تحت رهبری جو بایدن عمدتاً نگران تنظیم مقررات هوش مصنوعی بود، که تا حدودی ناشی از «بیانیه در مورد خطر هوش مصنوعی» بود که در 30 مه 2023 توسط صدها متخصص هوش مصنوعی منتشر شد و اعلام کردند: «کاهش خطر انقراض ناشی از هوش مصنوعی باید در کنار سایر خطرات در مقیاس اجتماعی مانند بیماریهای همهگیر و جنگ هستهای، یک اولویت جهانی باشد.»
اما اکنون، با دونالد ترامپ، دیگر خبری از تنظیم مقررات نیست – هیچ تنظیمی وجود ندارد (نه اینکه آن متخصصان نگران هوش مصنوعی در سال 2023 کار خود را متوقف کردند یا حتی توسعه هوش مصنوعی را با سرعت سرسامآوری کند کردند، گویی نیازی به تنظیم مقررات و «خطر انقراض» وجود ندارد).
جزییات طرح ترامپ در رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین
بخش اول طرح هوش مصنوعی دولت ترامپ شامل «حذف بوروکراسی و مقررات دست و پاگیر» است.
بخش دوم به موسسه ملی استاندارد و فناوری دستور میدهد که «اشاره به اطلاعات نادرست، تنوع، برابری و شمول و تغییرات اقلیمی را حذف کند» و ترامپ هنگام امضای فرمان اجرایی روی صحنه در سالن اجتماعات ملون گفت که آنها «جنون مارکسیستی بیدار شده در مدلهای هوش مصنوعی را حذف خواهند کرد. یک بار برای همیشه، ما از شر بیدار شده خلاص میشویم. باشه؟»
شما باید اولویتهای خود را به ترتیب درست قرار دهید: مقرراتزدایی قبل از رفع بیداری انجام میشود، اما فقط به اندازه کافی.
آنچه طرح ایالات متحده شامل آن نمیشود، پول دولت است، اما مقدار زیادی از آن در سیلیکون ولی و وال استریت موجود است، بنابراین نیازی نیست که دولت از کاهش مالیات برای میلیاردرها صرف نظر کند.
تخمینها از میزان هزینه شرکتهای بزرگ فناوری ایالات متحده برای توسعه هوش مصنوعی از ۸۰۰ میلیارد دلار تا ۱ تریلیون دلار متغیر است و هیچ نشانهای از کاهش این ارقام وجود ندارد.
اگر بخواهیم دقیقتر بگوییم، این روند با نزدیک شدن شرکتها به نقطهی بسیار سودآورتر (به نظر خودشان) هوش مصنوعی عمومی (AGI) سرعت بیشتری میگیرد.
در همین حال، تخمین زده میشود که دولت چین حدود ۱۵۰ میلیارد دلار برای توسعهی صنعت هوش مصنوعی خود هزینه کرده باشد.
این کار با هزینهی کمتری انجام شد زیرا آنها توانستند از نرمافزارهای متنباز آمریکایی، که بخش زیادی از آن از OpenAI بود، استفاده کنند. نیازی به جاسوسی نبود.
در اوایل امسال، یک شرکت چینی به نام DeepSeek با انتشار یک مدل هوش مصنوعی به نام R1، که به خوبی مدلهای آمریکایی، بسیار ارزانتر و متنباز است، دنیای هوش مصنوعی و دولت ایالات متحده را به وجد آورد.
یک شرکت چینی دیگر به نام Moonshot AI، مدل متنباز بهتر دیگری به نام Kimi K2 را منتشر کرده است که قادر به انجام خودکار وظایف پیچیده است و باعث شده برخی از مفسران آن را یک لحظهی دیگر DeepSeek و گامی مهم به سوی هوش مصنوعی عمومی بنامند.
سوال بزرگ هوش مصنوعی
اما اکنون، با شروع نفوذ هوش مصنوعی استاندارد به هر گوشهای از زندگی و تبدیل شدن به منبع آشکار رقابت ژئوپلیتیکی بین آمریکا و چین، سوالی که در ذهن همه افراد درگیر در این صنعت وجود دارد این است که هوش مصنوعی عمومی چه زمانی اتفاق خواهد افتاد؟
و چه زمانی (نه اگر) اتفاق بیفتد، این به چه معناست؟
برای اولین سوال، از ChatGPT پرسیدم. پاسخ داد: “بهترین حدس مبتنی بر شواهد من – بر اساس روندهای فعلی، پیشبینیهای کارشناسان و تنگناهای فنی – این است که یک نقطه عطف واقعی در هوش مصنوعی عمومی میتواند به طور قابل قبولی بین سالهای 2030 تا 2040 رخ دهد، اما نه قبل از 2027، و کاملاً احتمالاً نه تا 2050 یا بعد از آن.”
بنابراین، بین پنج تا 15 سال – مدت زیادی نیست.
چه معنایی خواهد داشت؟ چیزهای زیادی، چه خوب و چه بد.
شناخت در سطح انسان و خودمختاری در ماشینها عمیقاً برای بشریت مخرب خواهد بود.
خطرات واضح هستند: حذف برخی مشاغل که منجر به سطوح بالای بیکاری دائمی، فروپاشی تقاضای کل، همراه با تورم و نرخ بهره، حملات سایبری مؤثرتر، سلاحهای خودمختار، تبلیغات و نظارت پیچیدهتر میشود.
و سپس چیزی که در ماه مه 2023 در مورد آن هشدار میدادند وجود دارد – انقراض. اگر ماشینها از ما باهوشتر و آگاهتر باشند، آیا میتوانیم آنها را کنترل کنیم؟
مزایای آن نیز به طور بالقوه بسیار زیاد است: مراقبتهای بهداشتی بهتر و شخصیسازیشدهتر، شتاب نمایی در علم و تحقیقات، بهبود بهرهوری، کار کمتر و اوقات فراغت بیشتر.
به همین دلیل است که بررسی اجمالی کمیسیون بهرهوری برای گزارش «پنج رکن» خود که برای میزگرد بهرهوری در دو هفته آینده آماده میشود، میگوید توصیههای آن «با هدف دادن اعتماد و اطمینان لازم به مردم و مشاغل برای اتخاذ ایمن ابزارهای قدرتمند جدید هوش مصنوعی» خواهد بود، اگرچه به طور خاص در مورد هوش مصنوعی عمومی (AGI) صحبت نمیکند.
احتمالاً ۲۵ نفر از افراد عالی و خوب حاضر در میزگرد، قبل از بازگشت به بحث در مورد مالیات و روابط انسانی در صنعت، به مدت نیم ساعت در مورد آن صحبت خواهند کرد.
چرا AGI به میدان نبرد جدید تبدیل شده است؟
1. برتری نظامی (Military Supremacy)
– توسعه سلاحهای خودمختار پیشرفته
– سیستمهای جنگ الکترونیک هوشمند
– الگوریتمهای تصمیمگیری استراتژیک در میدان نبرد
2. سلطه اقتصادی (Economic Dominance)
– کنترل زنجیره تأمین جهانی
– بهینهسازی تولید صنعتی با رباتهای هوشمند
– انقلاب در تحقیقات علمی و توسعه دارو
3. نفوذ ژئوپلیتیک (Geopolitical Influence)
– قدرت دیپلماسی دیجیتال
– شکلدهی به روایتهای رسانهای جهانی
– تاثیرگذاری بر نهادهای بینالمللی
هشدارهای کارشناسان بینالمللی
1. خطرات امنیتی:
– پروفسور لیانگ ژنگ (دانشگاه پکن):
“رقابت AGI میتواند به مسابقه تسلیحاتی جدیدی تبدیل شود که ثبات جهانی را تهدید میکند.”
2. چالشهای اخلاقی:
– دکتر سامانتا کول (مؤسسه MIT):
“ما نیاز به استانداردهای بینالمللی داریم قبل از اینکه دیر شود. AGI بدون کنترل میتواند به خطر وجودی تبدیل شود.”
3. تهدیدات اجتماعی:
– مارکوس جانسون (مؤسسه آیندهنگاری اروپا):
“توسعه نامتوازن AGI میتواند شکاف دیجیتال بین کشورها را به سطح بیسابقهای برساند.”
راهکارهای پیشنهادی برای مدیریت بحران
✅ تشکیل نهاد نظارتی بینالمللی برای AGI
✅ تعریف مرزهای قرمز برای کاربردهای نظامی
✅ سرمایهگذاری مشترک در تحقیقات ایمنی AI
✅ ایجاد پلتفرمهای گفتگوی استراتژیک بین قدرتها
نتیجهگیری: تقاطع خطر و فرصت
رقابت بر سر AGI در حال شکلدهی به چهره جدید جهان است. در حالی که این فناوری وعده حل بزرگترین چالشهای بشر را میدهد، بیمبالاتی در توسعه آن میتواند به فاجعهای بیسابقه منجر شود. جامعه جهانی در لحظه تعیینکنندهای قرار دارد که انتخابهای امروز، آینده نسلهای بعد را شکل خواهد داد.
منبع: https://www.abc.net.au/news/2025-07-28/us-china-race-for-agi/105578724